Dane tekstu dla wyniku: 1
Identyfikator tekstu: PWN_3202000000090
Tytuł:
Wydawca: Wydawnictwo Naukowe PWN
Źródło: Zarys dydaktyki geografii
Kanał: #kanal_ksiazka
Typ: #typ_nd
Autorzy: Sławomir Piskorz (red.),  
Data publikacji: 1992
4.4. Korelacja geografii z innymi przedmiotami
Dziecko po rozpoczęciu edukacji szkolnej zaczyna poznawać świat w sposób odmienny niż dotychczas. Przyswaja wiadomości już nie holistycznie (całościowo), lecz podzielone na przedmioty nauczania, naśladujące dyscypliny naukowe. Podziału na przedmioty dokonano w celu powiązania wiadomości w wątki tematyczne i lepszego zrozumienia treści. Każdy nauczyciel musi być świadomy, że treść jego przedmiotu zazębia się z treściami innych przedmiotów, a końcowym efektem nauczania przedmiotowego ma być spójny system wiedzy o świecie. Szczególnie powinien o tym pamiętać nauczyciel geografii. Ten przedmiot, w większym stopniu niż inne, integruje wiedzę z różnych dziedzin nauki. W geografii operuje się wieloma pojęciami matematycznymi, fizycznymi, chemicznymi i in. Oznacza to, że w tamtych dyscyplinach zdefiniowano te pojęcia, czyli ściśle określono znaczenie odpowiadających im terminów. Nauczyciel geografii powinien znać i respektować terminologię ustaloną w innych dziedzinach nauki. Nie może jej zmieniać, przeinaczać, gdyż prowadziłoby to do terminologicznego chaosu i destrukturyzacji wiedzy uczniów. Właściwościami światła np. zajmuje się optyka, będąca działem fizyki, i w niej zdefiniowano znaczenie terminu kąt padania promienia świetlnego. Jest to kąt zawarty między promieniem świetlnym a normalną, tj. prostą prostopadłą do płaszczyzny, na którą pada promień. Z tej definicji wynika, że gdy promień świetlny jest prostopadły do danej płaszczyzny, to kąt jego padania wynosi 0°. Tymczasem w geografii często operuje się innym znaczeniem wyrażenia kąt padania promieni świetlnych (słonecznych). Mówi się uczniom, że na równiku kąt padania promieni słonecznych wynosi 90°, rozumiejąc go jako kąt zawarty między promieniem słonecznym a płaszczyzną, na którą on pada. W wyniku tak rozbieżnych określeń kąta padania promienia uczniowie nie wiedzą, jak należy rozumieć to wyrażenie. Takie sytuacje podważają u uczniów zaufanie do wiedzy i obiektywności naukowego poznania. Wiedza z innych dyscyplin nauki służy do tworzenia teorii wyjaśniających geograficzne prawidłowości (patrz rozdz. 3). Ważne jest dlatego, by nauczyciel geografii znał zasób wiedzy i umiejętności uczniów z biologii, fizyki, chemii. Uczniowie nie będą mogli wyjaśnić, np. dlaczego spada temperatura powietrza wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza, jeżeli brak im odpowiedniego przygotowania z fizyki gazów. Również znajomość faktów z innych dziedzin wiedzy może być bardzo przydatna w geograficznej edukacji. Uczniowie lepiej będą mogli zrozumieć różne przejawy życia społeczno-gospodarczego we współczesnym świecie, mając odpowiednie przygotowanie z historii. Wiedza geograficzna może być bardzo przydatna w innych przedmiotach nauczania. Uczniowie lepiej opanują wiedzę historyczną, jeżeli na lekcjach geografii nauczą się czytania mapy, będą znać ukształtowanie lub klimat terenów, na których rozgrywały się ważne wydarzenia historyczne. Związki treściowe występujące między różnymi przedmiotami nauczania noszą nazwę merytorycznej korelacji międzyprzedmiotowej. W związku z tym wysuwa się postulat właściwej kolejności nauczania wiążących się treści z różnych przedmiotów. Chodzi o to, aby daną treść najpierw wprowadzać w przedmiocie dla niej podstawowym, a dopiero później wykorzystać w innych przedmiotach nauczania. Mówimy wtedy o dobrej korelacji chronologicznej. Uczniowie powinni np. wcześniej poznać na lekcjach matematyki pojęcia: pole powierzchni, okrąg, podziałka, kąt dwuścienny, a dopiero później będzie można używać tych terminów matematycznych na lekcjach geografii. Nauczyciel geografii musi zatem znać program matematyki, by wiedzieć, czy dany termin matematyczny, którym się będzie posługiwał na lekcji geografii, jest już uczniom znany. W przypadku fizyki lub chemii w szkole podstawowej najczęściej niestety bywa tak, że nauczanie geografii wyprzedza nauczanie tych przedmiotów. W związku z tym, chcąc rozumowo uczyć geografii, nauczyciel musi niejednokrotnie wprowadzać także przynajmniej elementarne wiadomości z tych przedmiotów na swoich lekcjach. Niezwykle przy tym jest ważne, by terminy fizyczne, chemiczne były na lekcjach geografii wprowadzane zgodnie z terminologią tych dyscyplin. Niektóre hasła w programach różnych przedmiotów mogą mieć niemal identyczne brzmienie. Może to dotyczyć programu geografii i biologii (np. hasła dotyczące ochrony środowiska), geografii i historii (np. hasła dotyczące Warszawy, Krakowa, doliny Nilu i in.), geografii i fizyki (np. hasła dotyczące temperatury powietrza i ciśnienia atmosferycznego, falowania wody, grawitacji, układu heliocentrycznego i in.), geografii i chemii (np. hasła dotyczące składników powietrza, budowy skał i in.). W takich przypadkach należy rozeznać, w którym przedmiocie wcześniej wystąpi dana treść, a następnie ustalić geograficzny aspekt danego zagadnienia. Ucząc np. o Warszawie nie będziemy wyręczać historyka, mówiąc np. o Powstaniu Warszawskim i zniszczeniu stolicy. Podobnie omawiając dolinę i deltę Nilu nie będziemy się zajmować budową piramid. Jeżeli wcześniej odbyła się lekcja historii na dany temat, to najwyżej nawiążemy do historycznej przeszłości danego obiektu geograficznego, jeżeli ta przeszłość pozwoli uczniom lepiej zrozumieć teraźniejszość.
4.5. Planowanie realizacji programu nauczania